130 Năm Dinh Thầy Thím

Dinh Thầy Thím sau chiến tranh

Trong chiến tranh, tuy Dinh Thầy Thím giữ gìn được các công trình của mình, nhưng sau ngày giải phóng (1975) thì các công trình kiến trúc trong quần thể di tích cũng có tuổi thọ một thế kỷ và ít nhất cũng trên 50 năm. Cùng với tác động của thời gian, chiến tranh, nhiều hạng mục cũng xuống cấp. Đời sống của đại bộ phận nhân dân còn rất khó khăn. Nạn phá rừng không chừa cả những cây cổ thụ xung quanh khu vực Dinh. Cánh rừng dầu, rừng tràm bát ngát một màu xanh, tô điểm cho vẽ đẹp di tích đã biến mất, đêm đêm nghe tiếng cây đổ rầm rầm, những người yêu khung cảnh di tích không khỏi xót xa. Ban quản lý lúc này đứng trước những khó khăn chồng chất.

dinh-thay-thiem (7)Việc làm đầu tiên của Ban quản lý là củng cố về mặt tổ chức và phát triển hội viên nhằm tập trung sức người cho di tích. Tất cả hội viên được sắp xếp theo từng Chi hội theo địa bàn cư trú, sinh hoạt thường xuyên và chặt chẽ theo một nội quy thống nhất. Nhờ vậy, với hơn một trăm hội viên làm nòng cốt, Ban quản lý di tích đã huy động tiềm lực của cả làng sửa sang lại Dinh Thầy Thím. Ngoài ra, Ban quản lý còn tập trung phát triển mạnh lực lượng hội viên “Tán trợ” là những mạnh thường quân trong và ngoài tỉnh để đóng góp xây dựng di tích. Các mạnh thường quân đáng chú ý trong giai đoạn này có Bà Bảy Ngà, một Việt kiều ở Pháp thường về Việt Nam sinh sống. Dành trọn đức tin ở Thầy Thím và yêu mến khung cảnh nơi đây, Bà Bảy Ngà đã tài trợ hàng trăm triệu đồng tôn tạo di tích. Trong điều kiện khó khăn lúc đó, nghĩa cử của những hội viên như Bà Bảy Ngà, ông Nguyễn Văn Mến,… thật đáng trân trọng.

Đến năm 1988, các hạng mục xuống cấp cơ bản khắc phục xong. Tường rào bao quanh Dinh, chu vi 1.000m cũng được xây dựng. Đây cũng là vòng đai xác định khu vực I của di tích. Riêng nóc chính điện được cách điệu thành một cổ lầu để đẩy khói hương mù mịt trong những ngày lễ hội ra ngoài. Tuy vậy, phần thượng lương và những thành phần nguyên gốc của di tích vẫn được giữ nguyên. Khu mộ Dinh Thầy Thím nằm cách khoảng 3km cũng được xây dựng Miếu thờ và vòng thành bảo vệ 04 ngôi mộ của Thầy Thím và hai đệ tử. Điều đặc biệt, Ban quản lý di tích đã biết hướng đến việc xây dựng, mở rộng các công trình. Lần đầu tiên các công trình phục vụ du khách tham quan được đầu tư xây dựng (nhà nghỉ, nhà vệ sinh, …) đã giữ chân khách hành hương được lâu hơn. Qua đó, tiềm năng, giá trị của Dinh Thầy Thím được khai thác và phát huy.

Bằng những nổ lực của mình, Dinh Thầy Thím dần dần được khôi phục và nhận được sự quan tâm của các cấp chính quyền, thu hút đông đảo du khách gần xa. Nếu khởi thủy chỉ có dân trong làng, thời kỳ chống Mỹ có thêm nhân dân một vài tỉnh lân cận, thì đến giai đoạn này, lễ hội Dinh Thầy Thím đã có hàng chục vạn người từ khắp các tỉnh thành phía Nam về đây dự hội. Con số đã nói lên quy mô của một lễ hội. Sách “Từ điển lễ hội Việt Nam” do tác giả Bùi Thiết được ấn hành năm 1991, đã xếp lễ hội Dinh Thầy Thím vào hàng lễ hội đặc sắc của phía Nam đất nước.

Từ lễ hội nhỏ của làng trở thành lễ hội lớn của khu vực, từ lực lượng hội viên chủ yếu là người làng đến những hội viên trong và ngoài tỉnh, từ Dinh Thầy Thím xuống cấp trầm trọng sau chiến tranh đến một di tích được bảo tồn chu đáo là cả một quá trình. Quá trình đó diễn ra hơn 10 năm, song nó đã thể hiện được một định hướng lâu dài của sự phát triển di tích, thể hiện tư duy đổi mới của những người kế tục. Những đổi thay trong giai đoạn này gắn với tên tuổi của những người lãnh đạo Hội Tam quý, Ban trị sự, Ban quản lý Dinh Thầy Thím qua các thời kỳ.

Những năm 90 của thế kỷ trước, tuy đã phát triển mạnh mẽ, nhưng hoạt động của Dinh Thầy Thím vẫn thiếu một cơ sở pháp lý đó là việc công nhận đây là di tích. Để làm được việc này quả không đơn giản chút nào, vì phần lớn các tư liệu, hiện vật đều thất thoát trong chiến tranh, nhận thức của một số hội viên chưa đúng đắn. Song, bằng quyết tâm và tầm nhìn, những người đứng đầu Ban quản lý đầu tư cho công tác nghiên cứu lập hồ sơ khoa học. Năm 1993, Bảo tàng Bình Thuận và Sở Văn hoá Thông tin căn cứ vào những giá trị vốn có của di tích đã tiến hành khảo sát nghiên cứu và lập hồ sơ kiểm kê di tích phổ thông, tham mưu cho UBND tỉnh Bình Thuận ra quyết định bảo vệ. Kèm theo quyết định là hồ sơ di tích bao gồm biên bản khoanh vùng bảo vệ di tích do chính quyền địa phương từ xã đến tỉnh phê duyệt.

Đó là cơ sở pháp lý bảo vệ di tích có giá trị nhất từ xưa đến nay, đồng thời, những việc làm trên thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đến việc giữ gìn, bảo vệ những di sản văn hoá dân tộc. Đó cũng là nền tảng để tháng 9/1997, Dinh Thầy Thím được Bộ Văn hoá Thông tin công nhận là “Di tích kiến trúc nghệ thuật” cấp Quốc gia. Trên cơ sở pháp lý đã được duyệt, Dinh Thầy Thím hiện nay đang lập hồ sơ để mở rộng Dinh Thầy Thím trên 10ha, đáp ứng khả năng du lịch, xây dựng các công trình phụ gắn với việc bảo vệ khu rừng đang có nguy cơ tàn phá hiện nay.

Cùng với việc củng cố cơ sở pháp lý, làm phong phú lễ hội được Ban quản lý quan tâm. Do điều kiện chiến tranh, lễ hội không được tổ chức thường xuyên, nên nhiều sinh hoạt dân gian đã bị mai một. Bên cạnh đó, xây dựng các lễ hội luôn luôn mới mẽ, hấp dẫn, là đòi hỏi chính đáng từ công chúng phải được đáp ứng. Lễ hội trước đây thường  đơn điệu, thì hiện nay lễ hội đã mang màu sắc hiện đại, nhưng vẫn không mất đi nét cổ truyền. Có nhiều ho&đt động thú vị diễn ra trong suốt 03 ngày như: Nghinh thần bằng xe hoa đi khắp làng, thi làm cổ, thi xe hoa, diễn lại tích Thầy, thả chim, diễn xướng,…

Song song với việc đầu tư các hoạt động trên, Ban quản lý Dinh Thầy Thím còn tiết kiệm chi để đầu tư hàng loạt công trình như: đường điện thắp sáng, đảo ngói võ ca, chánh điện, tiền hiền và xây dựng lại nhà hậu hiền, miếu thờ Bạch – Hắc Hổ,… Chỉ trong vòng 15 năm, từ năm 1990 đến nay, Dinh Thầy Thím đã đầu tư hàng tỷ đồng để nâng cấp, quy hoạch toàn bộ di tích, giá trị hơn 100 năm trước cộng lại. Không chỉ đầu tư trong khuôn viên của mình, Dinh Thầy Thím còn đầu tư các hạng mục quan trọng để phát triển di tích. Nếu như trước đây muốn vào Dinh Thầy Thím phải lội bộ qua những quảng đường rừng, lầy, cát hoặc phương tiện duy nhất là xe bò, thì hiện nay đã có bến xe và đường nhựa chạy vào di tích.

Các phương án bảo vệ, quản lý và sử dụng di tích được đặt ra và thay đổi kịp thời với yêu cầu phát triển văn hoá, kinh tế của địa phương. Hiện nay, Dinh Thầy Thím là một trong những trọng điểm du lịch của tỉnh. Tất nhiên không chỉ có Dinh mà còn kết hợp với các thắng cảnh xung quanh, giữa núi rừng và bờ biển, tạo thế liên hoàn các tuyến du lịch, thu hút khách từ nhiều nơi về đây thưởng ngoạn. Từ khi Dinh Thầy Thím được xây dựng, lúc đầu quản lý, bảo vệ là sự tự nguyện của dân làng, nhưng càng về sau, việc quản lý, bảo vệ đó đã vượt quá khả năng của một làng. Hiện nay, Dinh Thầy Thím đã có Ban quản lý di tích (trước đây là Ban trị sự), Ban này do cuộc họp của hội viên bỏ phiếu tín nhiệm, UBND thị xã ra quyết định công nhận. Ban quản lý đầu tiên được chính quyền cấp thị (huyện Hàm Tân cũ)  công nhận vào năm 1995, do ông Nguyễn Hữu Lê làm Trưởng ban.

Như vậy, sau chiến tranh, cùng với cả nước, dân làng Tam Tân vượt qua muôn vàn khó khăn, tiếp tục xây dựng quê hương, tôn tạo di tích. Họ là những người kế tục xứng đáng với các bậc “Tiền hiền khai khẩn”. Không chỉ là “Hậu hiền khai cơ” mà họ còn có những việc làm sáng tạo, đưa di tích Thầy Thím lên một tầm cao mới.

Kết luận: Trong quá trình phát triển hơn 130 năm của Dinh Thầy Thím là quá trình phát triển không ngừng. Đó là quá trình khẳng định niềm tin, đồng thời với việc xây dựng cơ sở vật chất để xứng đáng là một lễ hội lớn của khu vực phía Nam, xứng đáng là di tích cấp Quốc gia. Trong ba giai đoạn phát triển đó, có ba mốc son đáng chú ý sau:

  • Các bậc tiền nhân chuyễn Dinh Thầy Thím từ tranh tre vách đất sang gỗ, ngói. Giai đoạn này, trân trọng ghi nhận công lao đóng góp của vợ chồng ông Nguyễn Nhiều (ông Bộ) và các bậc tiền bối.
  • Lập hồ sơ công nhận di tích Dinh Thầy Thím là di tích cấp Quốc gia, từ đây tạo cơ sở pháp lý để Dinh Thầy Thím phát triển toàn diện. Thành quả trong giai đoạn này gắn với sự nổ lực của ông Nguyễn Hữu Lê, Nguyễn Văn Mười, Văn Công Sơn, Nguyễn Hữu Quý, Triệu Nguyễn Lực và tập thể thành viên Ban quản lý…
  • Mở rộng Dinh Thầy Thím, quy hoạch tổng thể một cách khoa học, mở rộng Dinh Thầy Thím đủ đất phát triển lâu dài, tổ chức lễ hội hoành tráng, phong phú, quảng bá hình ảnh Dinh Thầy Thím trên phạm vi Toàn quốc và ra nước ngoài. Thời kỳ này, phải kể đến và trân trọng ghi nhận sự đóng góp của các ông Văn Công Sơn, Nguyễn Hữu Trí, Nguyễn Xinh cùng tập thể Ban Quản lý và các Ban Chi hội.

Ba thế kỷ, bao nhiêu thế hệ tiếp nối nhau đổ mồ hôi và cả máu của mình để khai phá một vùng đất, để tạo lập nên Dinh Thầy Thím, tạo dựng một thế đứng riêng cho mình. Lịch sử đó có lúc thăng trầm, nhưng người Tam Tân có quyền tự hào về những gì mình đã làm cho quê hương và bảo vệ, phát triển nơi thiêng liêng nhất của làng mình, đó là Dinh Thầy Thím.

Làng Tam Tân nay là xã Tân Tiến,
Thị xã La Gi, Tỉnh Bình Thuận.

Đọc tiếp : Trang 1Trang 2Trang 3Trang 4Trang 5Trang 6Trang 7

Comments

comments