130 Năm Dinh Thầy Thím

Dinh Thầy Thím – 130 năm hình thành và phát triển

Sự tích Thầy Thím có tự lâu đời và không ngừng bồi đắp trong suốt quá trình hình thành và phát triển Dinh Thầy Thím. Song, lịch sử Dinh Thầy Thím thể hiện bằng công trình cụ thể, bằng hoạt động của Ban quản lý thì có cách đây hơn 130 năm. Đó là lịch sử gắn với sự thăng trầm của đất nước, có thể chia thành 03 giai đoạn lớn như sau:

  • Khai phá vùng đất và tạo dựng nơi thờ tự.
  • Dinh Thầy Thím trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ.
  • Dinh Thầy Thím phát triển di tích, lễ hội sau chiến tranh.

Khai phá vùng đất và tạo dựng nơi thờ tự

Dinh Thầy Thím thuộc làng Tam Tân, thị xã La Gi, nằm ở phíaNam của tỉnh Bình Thuận. Nếu như 300 năm trước, người Việt từ các tỉnh phía Bắc Trung Bộ đã xây dựng cơ nghiệp trên đất Bình Thuận, thì vùng Tam Tân vẫn chưa được biết đến. Có lẽ, phải nửa thế kỷ sau đó, người Việt mới đến khai phá trên đất này. Dù vậy, làng Tam Tân (gồm hai xã Tân Tiến và Tân Hải bây giờ) là một làng hình thành khá sớm của thị xã La Gi. Con sông Phan bắt nguồn từ núi rừng Tánh Linh chảy qua phía Bắc làng là con sông hiền hoà, tạo nên những cánh đồng màu mỡ và một cửa biển thuận lợi cho đánh bắt hải sản, giao lưu, buôn bán.

dinh-thay-thiem (6)

Qua truyền thuyết của làng, có thể thấy người Tam Tân giỏi đóng ghe, khai thác lâm sản và thường xuyên giao lưu với bên ngoài. Chính nhờ vị trí thuận lợi, làng Tam Tân trở thành nơi tiếp nhận nhiều nhóm di dân đến đây lập nghiệp. Ngoài những nhóm lưu dân đầu tiên tiếp quản nơi đây từ các tỉnh phía Bắc và vùng Nam – Ngãi – Bình – Phú, thì cách đây khoảng 140 năm, làng Tam Tân còn tiếp nhận nhóm di dân lớn thứ hai. Đó là nghĩa quân Trương Định, sĩ phu yêu nước và dân ở miền lục tỉnh Nam kỳ chọn Bình Thuận làm nơi “Tỵ địa” khi nhà Nguyễn dâng hai đầu đất nước cho thực dân Pháp (Trung kỳ được gọi là xứ bảo hộ).

Như vậy, về đặc điểm dân cư, làng Tam Tân được hình thành từ cuối các đời chúa Nguyễn (khoảng giữa thế kỷ 18) và cuối triều Nguyễn (1867), với hai nhóm di dân lớn đến từ các tỉnh phía Bắc và phía Nam Bình Thuận. Do vậy, người Tam Tân vừa có chất cần cù của người miền Trung vừa có nét phóng khoáng của dân Nam bộ.

Vạn sự khởi đầu nan, thiên nhiên nơi đây đủ điều kiện để phát triển lâu dài. Song trước mắt, những chủ nhân mới của vùng đất này phải đối diện với nhiều vấn nạn: bệnh tật và thú dữ. Hơn nữa, trước mặt là biển cả mênh mông, sau lưng là rừng già thâm u, tĩnh mịch, con người như càng nhỏ bé hơn trước thiên nhiên bao la. Trong bối cảnh đó, tìm chỗ dựa tinh thần ở đấng siêu nhiên là điều tất yếu. Đối với những người đi mở đất, xây dựng nơi thờ tự là nhu cầu tinh thần không thể thiếu được. Nó khẳng định sự tồn tại, tạo dựng thế đứng, gắn bó cộng đồng dân tộc vào càn khôn vũ trụ, nếu không thì mãi mãi chỉ là một dạng “lưu dân tập thể”. Và, vị thần của làng phải là người có những đặc điểm giống cư dân ở đây: phải là dân di cư tự do, là người nghĩa khí rộng lượng, và trên hết là biết chữa bệnh cứu ngươì, diệt trừ muôn thú. Với điều kiện đó, Thầy Thím là hai nhân vật huyền thoại đáp ứng tất cả các yêu cầu trên. Hình tượng Thầy Thím mau chóng chiếm trọn tình cảm của dân làng và rộng hơn thế nữa. Đó cũng là lý do giải thích tại sao Thầy Thím không phải thành hoàng (vị thần cai quản trong một làng) nhưng được xem như thành hoàng của làng. Sự tôn vinh ngang thành hoàng là đền đáp công ơn của Thầy Thím đối với nhân dân, bởi trong tâm thức, mọi việc thành công đều có sự trợ giúp của Thầy Thím.

Tôn kính và thờ phụng Thầy Thím là hoạt động văn hoá xuyên xuốt của làng Tam Tân. Nhìn vào sự phát triển của Dinh Thầy Thím cũng có thể nhận thấy sự hưng thịnh của làng Tam Tân.

Dinh Thầy Thím khởi đầu được xây dựng bằng tranh tre vách đất, phù hợp năng lực của làng Tam Tân lúc bấy giờ. Theo quan niệm người xưa, dinh – đình không đặt nơi hẻo lánh như chùa, song cũng không được gần chợ và gần dân cư. Do vậy, lúc đầu Dinh Thầy Thím được xây dựng ở trong khu rừng Bàu Cái. Tuy ở xa dân làng, nhưng ngôi Dinh đơn sơ ấy, nằm giữa rừng cây bao la mênh mông màu xanh, lúc nào cũng có người hương khói.

Lần hồi cuộc sống khá hơn, người dân không ngừng vun đắp nơi sinh hoạt tinh thần của mình. Các tài liệu vật thể còn lưu lại di tích cho thấy xây dựng Dinh Thầy Thím là quá trình của nhiều thế hệ. Trong giai đoạn đầu, có thể kể đến hai lần xây dựng lớn. Lần đầu là xây dựng chánh điện vào cuối năm 1879 (năm Tự Đức thứ 32). Nhìn kiểu dáng tứ trụ được chọn lựa kỹ càng từ các danh mộc có trong rừng, được trau chuốt công phu của những tay nghề xứ Quảng, sẽ hiểu được sự lao động cật lực của các bậc tiền nhân.

Lần xây dựng thứ hai cách lần trước gần nửa thế kỷ (1924 – năm Khải Định thứ 9). Đây là lần tu bổ lớn với nhiều hạng mục: nhà võ ca, nhà tiền hiền, công trình phụ, cùng với hàng chục hoành phi, câu đối cổ, hương án, … Những công trình mới đã làm cho Dinh Thầy Thím mang dáng dấp kiến trúc cung đình, uy nghi và bề thế.

Như vậy, đến cách mạng Tháng Tám năm 1945, làng Tam Tân có lịch sử khoảng 250 năm và Dinh Thầy Thím được xây dựng cơ bản hoàn chỉnh được 7 thập kỷ, trở thành nơi sinh hoạt văn hoá – tinh thần, gắn liền với sự hình thành và phát triển của làng Tam Tân.

Đọc tiếp : Trang 1Trang 2Trang 3Trang 4Trang 5Trang 6Trang 7

Hải Đăng – Mũi Kê Gà

Du khách đến nghỉ dưỡng tại Mỏm Đá Chim - Lazi Beach Resort có thể dành ...

Learn more

Comments

comments